Info@restitucija.ba
+387 63 653 463

VANBRAČNA ZAJEDNICA IZJEDNAČENA SA BRAČNOM PO PITANJU PRAVA NA PORODIČNU PENZIJA, doc.dr.Esad Hrvačić

Restitucija > Aktuelnosti > Aktuelnosti > VANBRAČNA ZAJEDNICA IZJEDNAČENA SA BRAČNOM PO PITANJU PRAVA NA PORODIČNU PENZIJA, doc.dr.Esad Hrvačić
  • Restitucija
  • Nema komentara

VANBRAČNA ZAJEDNICA IZJEDNAČENA SA BRAČNOM PO PITANJU PRAVA NA PORODIČNU PENZIJA, doc.dr.Esad Hrvačić

PRAVO NA PANZIJU VANBRAČNOG PARTNERA

Pravo ne penziju je jedno od temeljnih prava koje svaki građanin nastoji ostvariti na kraju radne karijere. Zakon poznaje više vrsta penzija i to: puna radna penzija nakon navršenih 40 godina radnog vijeka, tkz, starosna penzija kada radnik navrši 65 godina života i najmanje 20 godina radnog staža, prijevremena  invalidska penzija kada  nadležna ljekarska komisija ocijeni gubitak radne sposbnosti i porodična penzija. Pravo vanbračnog partnera na penziju spada u kategoriju porodične penzije. Porodična peznija u FBiH je regulisana Zakonom o PIO/MIO i to:

“Član 68. (Uslovi za porodičnu penziju)

Pravo na porodičnu penziju imaju članovi porodice umrlog osiguranika koji je na dan smrti ispunjavao uslove za starosnu ili invalidsku penziju i članovi porodice umrlog korisnika starosne ili invalidske penzije.

Član 69. (Članovi porodice umrlog osiguranika)

Članovima porodice umrlog osiguranika, odnosno korisnika penzije smatraju se: a) bračni supružnik (udovica odnosno udovac), b) razvedeni bračni supružnik, ako mu je pravosnažnom presudom suda dosuđeno pravo na izdržavanje, c) dijete, rođeno u braku ili van braka, te usvojeno dijete, d) pastorak ukoliko ga je umrli osiguranik, odnosno korisnik penzije izdržavao, e) dijete-unuče bez oba roditelja ukoliko ga je umrli osiguranik, odnosno korisnik penzije izdržavao.

Član 70. (Uslovi za porodičnu penziju udovice)

(1) Udovica ima pravo na porodičnu penziju: a) ako je na dan smrti supruga navršila 50 godina života, b) ako je na dan smrti supruga bila potpuno nesposobna za privređivanje, odnosno ako je takva nesposobnost nastala u roku jedne godine od dana smrti supruga, c) ako je poslije smrti supruga ostalo jedno ili više djece koja imaju pravo na porodičnu penziju, a ona obavlja roditeljske dužnosti prema toj djeci. (2) Udovica kojoj pravo na porodičnu penziju ostvarenu u skladu sa stavom (1) tačka c) ovog člana prestane prije navršenih 50 ali poslije navršenih 45 godina života može ponovo ostvariti pravo na porodičnu penziju kad navrši 50 godina života. (3) Udovica koja nije ostvarila pravo na porodičnu penziju u skladu sa stavom (1) tačka c) ovog člana, iako je ispunjavala uslove, može ostvariti pravo na porodičnu penziju i nakon prestanka prava na porodičnu penziju djece, pod uslovima utvrđenim ovim zakonom. (4) Udovica koja u toku korištenja prava na porodičnu penziju, ostvarenu u skladu sa stavom (1) tačka c) ovog člana, postane potpuno nesposobna za privređivanje zadržava pravo na porodičnu penziju dok postoji takva nesposobnost. (5) Udovica koja u toku korištenja prava u skladu sa stavom (1) tačka c) ovog člana navrši 50 godina života zadržava pravo na porodičnu penziju. (6) Udovica koja do smrti supruga nije navršila 50 ali je imala navršenih 45 godina života ima pravo na porodičnu penziju kad navrši 50 godina života. (7) Udovica koja je do smrti supruga ili do prestanka prava na porodičnu penziju navršila 45 godina života ima pravo na porodičnu penziju prije navršenih 50 godina života, ako postane potpuno nesposobna za privređivanje. (8) Udovica ima pravo na porodičnu penziju i kad je dijete osiguranika, odnosno korisnika penzije rođeno 300 dana nakon njegove smrti. (9) Izuzetno od uslova propisanih u st. (1) do (8) ovog člana, udovica šehida, odnosno poginulog branioca, ima pravo na porodičnu penziju kada navrši 45 godina života.

Član 71. (Uslovi za porodičnu penziju udovca)

(1) Udovac ima pravo na porodičnu penziju: a) ako je na dan smrti supruge navršio 60 godina života, b) ako je na dan smrti supruge bio potpuno nesposoban za privređivanje, odnosno ako je takva nesposobnost nastala u roku jedne godine od dana smrti supruge, c) ako je poslije smrti supruge ostalo jedno ili više djece koja imaju pravo na porodičnu penziju, a on obavlja roditeljske dužnosti prema toj djeci. (2) Udovac kome pravo na porodičnu penziju ostvarenu prema odredbama stava (1) tačka c) ovog člana prestane prije navršenih 60 ali poslije navršenih 55 godina života može ponovo ostvariti pravo kad navrši 60 godina života. (3) Udovac koji nije ostvario pravo na porodičnu penziju u skladu sa stavom (1) tačka c) ovog člana, iako je ispunjavao uslove, može ostvariti pravo na porodičnu penziju i nakon prestanka prava na porodičnu penziju djece, pod uslovima utvrđenim ovim zakonom. (4) Udovac koji u toku korištenja prava na porodičnu penziju ostvarenu u skladu sa stavom (1) tačka c) ovog člana postane potpuno nesposoban za privređivanje zadržava pravo na porodičnu penziju dok postoji takva nesposobnost. (5) Udovac koji u toku korištenja prava u skladu sa stavom (1) tačka c) ovog člana navrši 60 godina života zadržava pravo na porodičnu penziju. (6) Udovac koji do smrti supruge nije navršio 60 ali je imao navršenih 55 godina života ima pravo na porodičnu penziju kad navrši 60 godina života. (7) Udovac koji je do smrti supruge ili do prestanka prava na porodičnu penziju navršio 55 godina života ima pravo na porodičnu penziju prije navršenih 60 godina života, ako postane potpuno nesposoban za privređivanje. (8) Izuzetno od uslova propisanih u st. (1) do (7) ovog člana, udovac šehida-žene, odnosno poginule braniteljice, ima pravo na porodičnu penziju kada navrši 60 godina života.”

Ono što je u praksi aktuleno i što izaziva pravne dileme je to “da li vanbračni partner ima pravo na porodičnu penziju?” Zavod PIO uporno odbija takve zahtjeve jer se vanbračna zajednica dokazuje presudom Suda. Njihovo tumačenje je da sudska odluka nije  dokaz ostvarivanja prava na porodičnu penziju. Da stvar bude čudnija ovaj stav zavisi od slučaja do slučaja.

Ustavni sud BiH je u predmetu br. AP-4077/16 donio odluku kojom je vanbračnu zajednicu izjednačio sa bračnom kada je u pitanju ostvarivanja prava na porodičnu penziju.

U zaključcima Suda se navodi:

Ustavni sud zaključuje da su redovni sud i organi uprave primjenom Zakona o penzijsko invalidskom osiguranju iz 1998. godine, bez uvažavanja opredjeljenja iz Porodičnog zakona FBiH iz 2005. godine o dosljednom izjednačavanju vanbračne zajednice, koja u konkretnom slučaju traje 17 godina, sa bračnom zajednicom u svim pravima i obavezama, uključujući i imovinska prava i odbijanjem apelanticinog zahtjeva da joj kao članu porodice umrlog nosioca osiguranika, prizna pravo na porodičnu penziju, prekršili zabranu diskriminacije iz člana II/4. Ustava Bosne i Hercegovine i člana 14. Evropske konvencije u vezi sa pravom na imovinu iz člana II/3.k) Ustava Bosne i Hercegovine i člana 1. Protokola broj uz Evropsku konvenciju.

Vidi Odluku ustavnog suda br. AP – 4077716 na stranici suda http://www.ccbh.ba/odluke/ 

Poštujući Odluku Ustavnog suda sa sigurnišću mogu utvrditi da vanbračni partneri imaju identična prava kao i bračni, stim da se vanbračna zajednica mora dokazati isključivo putem suda.